I. CHỦ ĐỀ NGÀY THẾ GIỚI KHÔNG THUỐC LÁ NĂM 2026

Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xác định chủ đề Ngày Thế giới Không Thuốc lá năm 2026 là "Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo – Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá". Chiến dịch nhằm phơi bày cách ngành công nghiệp thuốc lá lôi kéo một thế hệ người dùng mới, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên, thông qua hương vị hấp dẫn, bao bì bắt mắt và các hình thức tiếp thị gây hiểu lầm.

WHO nhấn mạnh rằng các tập đoàn thuốc lá đang lấy danh nghĩa "đổi mới sáng tạo" để đa dạng hóa sản phẩm: quảng bá thuốc lá điện tử, túi nicotine, thiết bị nicotine tổng hợp; thay đổi thiết kế bao bì bắt mắt; triển khai các chiến thuật marketing nhắm đến giới trẻ – kể cả trẻ em và thanh thiếu niên. Hệ quả là một vòng luẩn quẩn nghiện ngập đe dọa xóa bỏ những tiến bộ kiểm soát thuốc lá mà các quốc gia đã nỗ lực đạt được.

Tiếp nối chủ đề năm 2025, chiến dịch 2026 nhấn mạnh cam kết liên tục của WHO trong việc vạch trần các chiến thuật của ngành công nghiệp thuốc lá, đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thúc đẩy thực thi chính sách nhằm bảo vệ thanh thiếu niên và cộng đồng.

2aoboqztjdjv2gqa7hb2jyr1fuhkbniqsrmb3qba.jpg

II. MỘT SỐ CON SỐ ĐÁNG CHÚ Ý

Toàn cầu

• Thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm, trong đó khoảng 1,6 triệu ca do hút thuốc thụ động.

• Khu vực Đông Nam Á chịu tổn thất nặng nề với khoảng 3,1 triệu ca tử vong liên quan đến thuốc lá mỗi năm.

• Ít nhất 40 triệu trẻ em từ 13–15 tuổi đang sử dụng các sản phẩm thuốc lá (20 triệu hút thuốc lá điếu, 15 triệu sử dụng thuốc lá điện tử).

• Trẻ em có nguy cơ sử dụng thuốc lá điện tử cao gấp 9 lần so với người lớn.

• Khoảng 50% trẻ em toàn cầu bị phơi nhiễm khói thuốc thụ động, dẫn đến hơn 65.000 ca tử vong trẻ em hằng năm.

Tại Việt Nam

• Thuốc lá cướp đi sinh mạng khoảng 103.000 người mỗi năm (84.500 ca do hút chủ động, 18.800 ca do hút thụ động).

• Chi phí y tế và kinh tế do thuốc lá năm 2024 ước tính 108.700 tỷ đồng (~1,14% GDP); chi phí ô nhiễm môi trường thêm 99.000 tỷ đồng (~1,04% GDP). Tổng cộng, thuốc lá "đốt" hơn 2% GDP mỗi năm.

• Tỷ lệ sử dụng thuốc lá điếu ở nam giới giảm tích cực: từ 47,4% (2010) xuống 38,9% (2023). Tuy nhiên, Việt Nam vẫn là một trong 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới hút thuốc cao nhất thế giới.

• Tỷ lệ dùng thuốc lá điện tử ở học sinh 13–17 tuổi tăng báo động: từ 2,6% (2019) lên 8,1% (2023). Ở nữ giới độ tuổi 11–18, tỷ lệ này đã đạt 4,3% năm 2023.

• Tỷ lệ hút thuốc thụ động tại nơi làm việc giảm 32,9% trong giai đoạn 2010–2025; tại nhà hàng, quán ăn giảm 16,3%; tại gia đình giảm 27,5% – là những kết quả đáng khích lệ của công tác phòng, chống tác hại thuốc lá.   

• III. MỤC TIÊU CHIẾN DỊCH NĂM 2026

WHO kêu gọi các chính phủ, đối tác và tổ chức xã hội cùng hành động, với ba mục tiêu cụ thể:

• Nâng cao nhận thức: Phơi bày các chiến lược ngày càng tinh vi của các tập đoàn thuốc lá trong việc gia tăng tính gây nghiện của sản phẩm, đồng thời tạo cảm giác "công nghệ tiên tiến" và an toàn giả tạo.

• Thúc đẩy hành động chính sách: Kêu gọi các quốc gia hoàn thiện khung pháp lý theo hướng toàn diện, đồng bộ để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

• Ngăn ngừa nghiện và hỗ trợ cai nghiện: Trang bị cho công chúng – đặc biệt là thanh thiếu niên – các kiến thức và kỹ năng để chống lại sự can thiệp của các tập đoàn thuốc lá, đồng thời tạo điều kiện tiếp cận các biện pháp hỗ trợ cai nghiện thuốc lá.

2aoboqztjaqxrtsp9olams2olh0di5mg8moujcri.jpg

IV. CHÍNH SÁCH PHÒNG CHỐNG TÁC HẠI THUỐC LÁ TẠI VIỆT NAM

1. Cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng

Nghị quyết số 173/2024/QH15 và Luật Đầu tư số 143/2025/QH15 đã quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử (TLĐT) và thuốc lá nung nóng (TLNN). Kể từ khi có quy định cấm, số ca cấp cứu liên quan đến TLĐT/TLNN tại Trung tâm Chống độc Bệnh viện Bạch Mai giảm từ trung bình 5–6 ca/tháng xuống chỉ còn 1–2 ca/tháng.

2. Môi trường không khói thuốc hoàn toàn (100%)

WHO khẳng định chỉ có môi trường hoàn toàn không khói thuốc mới bảo vệ hiệu quả sức khỏe cộng đồng; các hệ thống thông gió hay khu hút thuốc riêng đều không thể ngăn bụi mịn PM2.5 và chất gây ung thư lan rộng. Đến năm 2024, đã có 79 quốc gia ban hành lệnh cấm hút thuốc tuyệt đối trong nhà. Tại Việt Nam, cần xóa bỏ khu vực dành riêng cho người hút thuốc tại sân bay, khách sạn, cơ sở lưu trú, tàu hỏa, tàu thủy... nhằm bảo vệ phụ nữ, trẻ em và giảm sự "bình thường hóa" hành vi hút thuốc.

3. Chính sách in cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá

Bằng chứng toàn cầu cho thấy hình ảnh cảnh báo diện tích lớn là công cụ then chốt để thay đổi hành vi người tiêu dùng, đặc biệt hiệu quả với trẻ em và người không biết chữ. Mỗi bao thuốc lá khi đó trở thành "kênh truyền thông" miễn phí và trực tiếp của Nhà nước. Hiện diện tích cảnh báo của Việt Nam là 50%, xếp thứ 95/140 quốc gia và là một trong ba nước có diện tích cảnh báo thấp nhất ASEAN (Thái Lan đạt 85%, Brunei và Singapore đạt 75%). Đồng thời, hình ảnh cảnh báo đã 13 năm không thay đổi, dần mất tác dụng – cần sớm cập nhật nội dung và tăng diện tích.

4. Cấm trưng bày sản phẩm thuốc lá tại điểm bán

Mặc dù Luật PCTH thuốc lá quy định mỗi điểm bán không trưng bày quá một bao/tút của một nhãn hiệu, thực tế cho thấy 82,5% điểm bán vi phạm quy định này. Điều này biến các điểm bán thành kênh quảng cáo trá hình, khiến trẻ em thường xuyên tiếp xúc với hình ảnh thuốc lá. Đến cuối năm 2024, 59 quốc gia trên thế giới và 5 quốc gia ASEAN (Thái Lan, Brunei, Singapore, Lào, Malaysia) đã ban hành lệnh cấm trưng bày hoàn toàn. Việt Nam cần sớm áp dụng biện pháp này nhằm giảm hành vi mua ngoài dự định và hỗ trợ người cai nghiện.

V. THÔNG ĐIỆP TUYÊN TRUYỀN – TUẦN LỄ QUỐC GIA KHÔNG THUỐC LÁ 25–31/5/2026

✔  Cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng (Nghị quyết số 173/2024/QH15).

✔  Thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng chứa hóa chất độc hại – gây tổn thương phổi, tim và não, đặc biệt ở người trẻ.

✔  Nicotine trong thuốc lá gây nghiện và ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển não bộ của trẻ em.

✔  Không có sản phẩm thuốc lá nào là an toàn cho sức khỏe.

✔  Mọi người đều có quyền được sống, làm việc trong môi trường không khói thuốc lá.

✔  Cán bộ, công chức, viên chức, người lao động thực hiện nghiêm quy định cấm hút thuốc lá tại nơi làm việc.

✔  Bỏ thuốc lá là món quà ý nghĩa nhất bạn dành cho những người thân yêu.

✔  Vì sức khỏe của bản thân và gia đình, hãy bỏ thuốc lá ngay hôm nay!